Giáo dục hoà nhập: khi lớp học có bạn cần hỗ trợ khác

Ngày càng nhiều học sinh có nhu cầu đặc biệt học tại các lớp phổ thông thay vì học riêng. Đây là hướng đi được nhiều nơi trên thế giới áp dụng, và có cơ sở.

Nhưng hoà nhập chỉ có kết quả tốt khi được tổ chức đúng — nếu không, nó có thể thành việc đặt một đứa trẻ vào môi trường không phù hợp và để đó.

Hoà nhập nghĩa là gì

Hoà nhập không chỉ là ngồi cùng phòng học. Nó nghĩa là học sinh được:

• Tham gia vào hoạt động của lớp ở mức phù hợp với khả năng.
• Có điều chỉnh về nội dung, cách dạy và cách đánh giá khi cần.
• Có hỗ trợ chuyên môn phù hợp.
• Là một phần thật của tập thể, không phải ngồi bên lề.

Điểm cuối là điểm hay bị bỏ sót nhất. Một học sinh ngồi trong lớp cả năm mà không ai chơi cùng thì chưa gọi là hoà nhập.

Vì sao có lợi cho tất cả

Với học sinh có nhu cầu đặc biệt: có mô hình để học kỹ năng xã hội, có kỳ vọng phù hợp thay vì bị hạ thấp, và chuẩn bị tốt hơn cho cuộc sống sau này.

Với các học sinh khác: đây là điều ít được nói tới. Trẻ lớn lên trong lớp có bạn khác mình học được sự thấu cảm, khả năng chấp nhận sự đa dạng, và cách hỗ trợ người khác — những điều khó dạy bằng lời.

Với giáo viên: buộc phải phát triển các cách dạy đa dạng hơn, và những cách đó thường có lợi cho nhiều học sinh khác trong lớp.

Điều kiện để hoà nhập thành công

Đây là phần quyết định:

• Giáo viên được đào tạo và được hỗ trợ. Không thể giao một học sinh có nhu cầu đặc biệt cho một giáo viên chưa được chuẩn bị và không có ai hỗ trợ.
• Sĩ số lớp hợp lý.
• Có kế hoạch giáo dục cá nhân với mục tiêu cụ thể và được rà soát định kỳ.
• Có nhân sự hỗ trợ khi cần.
• Phối hợp chặt với gia đình.
• Điều chỉnh cách đánh giá phù hợp với mục tiêu của học sinh đó.
• Chuẩn bị cho cả lớp — nói với các học sinh khác ở mức phù hợp, để việc hỗ trợ bạn trở thành điều tự nhiên.

Thiếu những điều kiện này, hoà nhập trên giấy tờ nhưng không có trong thực tế.

Với gia đình có con cần hỗ trợ đặc biệt

Trước khi vào học:

• Trao đổi thẳng thắn với trường về nhu cầu của con.
• Hỏi trường đã có kinh nghiệm với trường hợp tương tự chưa và hỗ trợ được gì.
• Cung cấp các kết quả đánh giá và khuyến nghị chuyên môn nếu có.
• Hỏi về kế hoạch giáo dục cá nhân.

Trong quá trình học:

• Giữ liên lạc thường xuyên với giáo viên, không chỉ khi có vấn đề.
• Chia sẻ điều bạn biết về con — điều gì làm con dễ chịu, điều gì làm con khó chịu, cách con học tốt nhất.
• Đề nghị rà soát mục tiêu định kỳ.
• Quan sát mặt xã hội, không chỉ mặt học tập — con có bạn không, con có được tham gia không.
• Ghi nhận nỗ lực của giáo viên.

Nếu hoà nhập không hiệu quả: cần trao đổi thẳng với trường. Có thể cần thêm hỗ trợ, cần điều chỉnh, hoặc trong một số trường hợp cần môi trường khác phù hợp hơn. Điều quan trọng là quyết định dựa trên lợi ích của trẻ, không dựa trên nguyên tắc chung.

Với gia đình các học sinh khác

Đây là phần ít được nói tới nhưng ảnh hưởng nhiều tới việc hoà nhập có thành công hay không.

Nói với con thế nào:

• Giải thích đơn giản và trung thực. Mỗi người học và tiếp nhận theo cách khác nhau, có bạn cần thêm hỗ trợ ở việc này và giỏi hơn ở việc khác.
• Trả lời câu hỏi của con thay vì né tránh — trẻ tò mò là bình thường và câu trả lời rõ ràng tốt hơn sự im lặng.
• Dạy con cách hỗ trợ mà không coi bạn là đối tượng thương hại.
• Không dùng từ ngữ mang tính miệt thị và can thiệp nếu nghe con dùng.
• Không bàn về học sinh đó trong các nhóm phụ huynh.

Về lo lắng rằng lớp sẽ chậm lại: đây là lo lắng thường gặp. Điều đáng nói là hoà nhập được tổ chức tốt không làm chậm lớp — vì học sinh có nhu cầu đặc biệt học theo mục tiêu riêng, không phải theo cùng tiến độ. Nếu lớp bị ảnh hưởng, vấn đề nằm ở việc thiếu hỗ trợ chứ không ở sự có mặt của học sinh đó.

Về ngôn ngữ

Cách gọi ảnh hưởng tới cách nhìn:

• Nói về học sinh trước, đặc điểm sau — một học sinh có khó khăn về nghe, không phải một học sinh khiếm thính.
• Tránh các từ mang tính đánh giá về giá trị con người.
• Không dùng tên các tình trạng để làm từ chỉ trích.

Điều này không phải hình thức — trẻ học cách nghĩ từ cách người lớn nói.

Một điều đáng nhớ

Mục tiêu của hoà nhập không phải làm cho mọi học sinh giống nhau, mà là tạo môi trường mà sự khác biệt không trở thành lý do bị loại trừ.

Một lớp học làm được điều đó dạy tất cả học sinh trong đó một bài học về cách sống cùng người khác — bài học có giá trị không kém bất kỳ môn nào trong chương trình.

Câu hỏi thường gặp