Đây là mối lo phổ biến nhất của phụ huynh có con ở lớp một và lớp hai: con đọc chậm hơn bạn, viết xấu hơn bạn, hoặc mãi không nhớ mặt chữ.
Điều đầu tiên cần nói: phần lớn trẻ chậm hơn ở giai đoạn đầu rồi sẽ bắt kịp. Nhịp phát triển của trẻ khác nhau rất nhiều, và một hai năm đầu tiểu học chưa nói lên nhiều về khả năng lâu dài.
Điều gì là bình thường
- Trẻ đọc chậm và phải đánh vần trong giai đoạn đầu.
- Viết chữ chưa đều, chưa đúng ô ly.
- Nhầm lẫn một số chữ có hình dạng gần giống nhau.
- Đọc được nhưng chưa hiểu nhiều — kỹ năng giải mã chữ và kỹ năng hiểu nội dung phát triển ở nhịp khác nhau.
- Tiến bộ không đều — có giai đoạn chững rồi bật lên.
- Mệt nhanh khi đọc hoặc viết lâu.
Những dấu hiệu đáng chú ý hơn
Không phải để kết luận, mà để trao đổi với giáo viên và cân nhắc đưa con đi đánh giá:
- Khoảng cách rõ và kéo dài so với phần lớn bạn cùng lớp, không thu hẹp sau nhiều tháng dù đã được hỗ trợ.
- Rất khó nhớ mặt chữ dù đã học nhiều lần.
- Khó nhận biết và tách âm trong tiếng — đây là kỹ năng nền của việc đọc.
- Đọc rất chậm và tốn nhiều sức ngay cả với từ đã gặp nhiều lần.
- Nhầm lẫn kéo dài về thứ tự chữ trong từ.
- Chênh lệch lớn giữa khả năng nói và khả năng đọc viết — con diễn đạt tốt bằng lời nhưng rất chật vật với chữ.
- Tránh né mọi hoạt động liên quan tới đọc viết, kèm biểu hiện lo lắng.
- Có người trong gia đình từng gặp khó khăn tương tự.
Lưu ý: khó khăn về đọc viết không liên quan tới trí thông minh. Nhiều trẻ có khó khăn ở mảng này rất giỏi ở các mảng khác.
Các nguyên nhân cần loại trừ trước
Trước khi nghĩ tới khó khăn học tập, cần kiểm tra vài thứ đơn giản hơn:
- Thị lực. Nhiều trẻ được cho là chậm học thực ra không nhìn rõ bảng. Nên khám mắt định kỳ.
- Thính lực. Nghe không rõ ảnh hưởng trực tiếp tới việc học âm và chữ.
- Giấc ngủ. Trẻ thiếu ngủ khó tập trung và khó ghi nhớ.
- Sức khoẻ chung.
- Hoàn cảnh. Thay đổi lớn trong gia đình ảnh hưởng tới việc học.
- Nền tảng trước khi vào lớp một — trẻ ít được tiếp xúc với sách và chữ cần thêm thời gian, và điều này khác với khó khăn học tập.
Nên làm gì
Bước 1 — Trao đổi với giáo viên. Hỏi cụ thể: con gặp khó ở đâu, so với lớp thì thế nào, cô đã thử cách nào. Giáo viên thấy con trong bối cảnh có nhiều trẻ cùng tuổi và có thông tin bạn không có.
Bước 2 — Kiểm tra sức khoẻ — mắt, tai trước tiên.
Bước 3 — Hỗ trợ có hệ thống tại nhà trong vài tháng và theo dõi có tiến bộ không.
Bước 4 — Nếu vẫn không cải thiện, tìm đánh giá chuyên môn. Việc xác định một trẻ có khó khăn học tập cụ thể hay không thuộc về chuyên gia được đào tạo, qua công cụ đánh giá chuẩn.
Bước 5 — Nếu có kết quả đánh giá, phối hợp với nhà trường để có hỗ trợ phù hợp.
Hỗ trợ tại nhà
Nguyên tắc quan trọng nhất: giữ cho việc đọc không trở thành nỗi sợ. Một đứa trẻ ghét đọc sẽ khó tiến bộ hơn nhiều so với một đứa trẻ đọc chậm nhưng thích sách.
- Đọc cho con nghe kể cả khi con đã biết đọc. Điều này xây vốn từ và tình yêu với sách mà không tạo áp lực.
- Thời gian ngắn và đều — mười phút mỗi ngày tốt hơn một giờ vào cuối tuần.
- Chọn sách con thích, kể cả khi bạn thấy nó đơn giản.
- Đọc luân phiên — bạn một đoạn, con một đoạn.
- Khen sự cố gắng, không khen kết quả.
- Không sửa mọi lỗi. Ngắt lời liên tục làm con mất mạch và mất hứng.
- Dừng khi con mệt. Ép thêm mười phút thường phá hỏng cả buổi.
Với viết:
- Chú ý tư thế ngồi và cách cầm bút — sai từ đầu rất khó sửa.
- Cho con vận động tay trước khi viết.
- Bài ngắn hơn nhưng làm cẩn thận, thay vì bài dài làm ẩu.
- Không bắt viết lại nhiều lần như hình phạt.
Điều nên tránh
- So sánh với anh chị hoặc bạn bè. Điều này làm giảm động lực và làm con tin rằng mình kém.
- Gán nhãn — nói con lười, con chậm. Trẻ tin những gì người lớn nói về mình.
- Học thêm quá nhiều khi chưa rõ nguyên nhân. Nếu vấn đề là khó khăn học tập, làm nhiều bài tập hơn theo cùng cách sẽ không giải quyết được mà chỉ làm con kiệt sức.
- Trách phạt vì kết quả.
- Chờ đợi quá lâu. Hỗ trợ sớm hiệu quả hơn nhiều so với hỗ trợ muộn.
Về mặt cảm xúc của con
Đây là phần quan trọng không kém phần học thuật.
Trẻ gặp khó khăn thường tự thấy mình kém, và điều đó có thể ảnh hưởng lâu dài hơn cả khó khăn ban đầu.
Việc nên làm:
- Nói với con rằng não mỗi người học theo cách khác nhau, và điều này không liên quan tới việc con thông minh hay không.
- Chỉ ra những gì con giỏi và tạo cơ hội để con thể hiện.
- Ghi nhận nỗ lực cụ thể.
- Không để việc học chiếm hết mối quan hệ giữa bạn và con.
Nếu con có dấu hiệu lo âu, sợ đi học, hoặc nói những điều tiêu cực về bản thân, đây là dấu hiệu cần được quan tâm ngay và có thể cần hỗ trợ chuyên môn.
Một điều đáng nhớ
Việc học đọc viết diễn ra trong nhiều năm, không phải trong một học kỳ.
Một đứa trẻ được hỗ trợ đúng cách, giữ được sự tự tin và tình yêu với việc học, sẽ đi xa hơn nhiều so với một đứa trẻ đọc nhanh hơn ở lớp hai nhưng đã sợ sách từ đó.
Câu hỏi thường gặp
Con đọc chậm hơn bạn có đáng lo không?
Phần lớn trẻ chậm hơn ở giai đoạn đầu rồi sẽ bắt kịp. Nhịp phát triển khác nhau rất nhiều và một hai năm đầu tiểu học chưa nói lên nhiều về khả năng lâu dài.
Dấu hiệu nào đáng chú ý hơn?
Khoảng cách rõ và kéo dài không thu hẹp dù đã hỗ trợ, rất khó nhớ mặt chữ, khó tách âm trong tiếng, và chênh lệch lớn giữa khả năng nói với khả năng đọc viết.
Cần loại trừ nguyên nhân nào trước?
Thị lực và thính lực trước tiên — nhiều trẻ được cho là chậm học thực ra không nhìn rõ bảng. Sau đó là giấc ngủ, sức khoẻ chung và hoàn cảnh gia đình.
Nguyên tắc quan trọng nhất khi hỗ trợ tại nhà là gì?
Giữ cho việc đọc không trở thành nỗi sợ. Một đứa trẻ ghét đọc khó tiến bộ hơn nhiều so với một đứa trẻ đọc chậm nhưng thích sách.
Học thêm nhiều có giải quyết được không?
Nếu vấn đề là khó khăn học tập thì làm nhiều bài tập hơn theo cùng cách sẽ không giải quyết được mà chỉ làm con kiệt sức.
