Mắt và lưng: hai vấn đề sức khoẻ học đường phổ biến nhất

Đây là hai vấn đề sức khoẻ mà gần như mọi gia đình có con đi học đều gặp ở mức nào đó. Cả hai đều hình thành dần trong nhiều năm và ít có triệu chứng rõ ở giai đoạn đầu.

Về thị lực

Các yếu tố liên quan tới cận thị ở trẻ:

• Thời gian nhìn gần kéo dài — đọc, viết, dùng thiết bị điện tử.
• Thiếu thời gian ngoài trời. Đây là yếu tố được nhiều nghiên cứu nhắc tới và cũng là yếu tố dễ thay đổi nhất.
• Ánh sáng không đủ khi học.
• Khoảng cách nhìn quá gần.
• Yếu tố gia đình — cha mẹ cận thì con có nguy cơ cao hơn.

Dấu hiệu cần đi khám:

• Con nheo mắt khi nhìn xa.
• Ngồi rất gần màn hình hoặc cúi sát vở.
• Kêu đau đầu, mỏi mắt sau khi học.
• Dụi mắt thường xuyên.
• Kết quả học tập giảm không rõ lý do — có thể do không nhìn rõ bảng.
• Con nói không nhìn rõ chữ trên bảng.

Việc nên làm:

• Khám mắt định kỳ, ít nhất một lần mỗi năm, kể cả khi con không kêu gì.
• Cho con ra ngoài trời nhiều hơn. Đây là biện pháp có bằng chứng tốt và không tốn kém.
• Nghỉ mắt định kỳ khi học — cứ khoảng hai mươi phút thì nhìn ra xa trong ít nhất hai mươi giây.
• Đủ ánh sáng khi học, không học trong phòng tối chỉ có ánh sáng màn hình.
• Giữ khoảng cách — mắt cách vở khoảng một cẳng tay.
• Giới hạn thời gian màn hình, đặc biệt với trẻ nhỏ.
• Nếu con đã đeo kính, kiểm tra độ định kỳ — độ thay đổi nhanh ở tuổi đang lớn.

Về cột sống và tư thế

Các yếu tố liên quan:

• Ngồi học sai tư thế trong nhiều giờ mỗi ngày.
• Bàn ghế không phù hợp chiều cao của con.
• Cặp sách quá nặng hoặc đeo lệch một bên.
• Ít vận động.
• Dùng điện thoại với tư thế cúi cổ kéo dài.
• Cơ lưng và bụng yếu.

Dấu hiệu cần chú ý:

• Hai vai không cân, một bên cao hơn rõ.
• Hai bả vai nhô không đều.
• Eo hai bên không đối xứng.
• Con kêu đau lưng, đau cổ thường xuyên.
• Dáng đi hoặc dáng đứng lệch.
• Quần áo mặc thấy lệch một bên.

Cách kiểm tra đơn giản tại nhà: cho con đứng thẳng, cúi người về phía trước với hai tay buông xuống. Quan sát từ phía sau xem lưng hai bên có cân không. Nếu thấy một bên nhô cao hơn rõ, nên cho con đi khám.

Lưu ý: đây chỉ là quan sát sơ bộ, không thay thế việc khám chuyên khoa. Vấn đề cột sống ở tuổi đang phát triển cần được bác sĩ đánh giá, và phát hiện sớm quan trọng vì khả năng can thiệp tốt hơn nhiều khi trẻ còn đang lớn.

Góc học tập

Bố trí đúng giải quyết được phần lớn vấn đề của cả hai nhóm:

Về bàn ghế:

• Chiều cao ghế sao cho khi ngồi, đùi song song mặt sàn và bàn chân đặt phẳng xuống đất. Nếu chân chưa chạm đất, dùng bệ kê chân.
• Chiều cao bàn sao cho khuỷu tay tạo góc thoải mái khi viết, vai không phải nhô lên.
• Lưng tựa được vào ghế.
• Điều chỉnh lại khi con lớn — bàn ghế mua từ lớp một không còn phù hợp ở lớp năm.

Về ánh sáng:

• Đủ sáng, không chói.
• Đèn bàn đặt phía đối diện với tay cầm bút để không tạo bóng lên vở.
• Kết hợp ánh sáng chung của phòng với đèn bàn, không chỉ dùng đèn bàn.
• Tận dụng ánh sáng tự nhiên khi có thể.

Về màn hình:

• Đỉnh màn hình ngang hoặc thấp hơn tầm mắt một chút.
• Cách mắt khoảng một cánh tay.
• Đặt sao cho không bị chói từ cửa sổ hoặc đèn.
• Với điện thoại, nâng lên ngang tầm mắt thay vì cúi cổ xuống.

Về cặp sách

• Đeo cả hai quai, chỉnh cho cặp sát lưng.
• Xếp đồ nặng sát lưng, không để dồn ra phía ngoài.
• Bỏ bớt những gì không cần — nhiều học sinh mang theo sách của cả tuần.
• Cân nhắc cặp có bánh xe nếu quãng đường dài.

Vận động — biện pháp chung cho cả hai

Đây là điều có tác dụng với cả mắt lẫn cột sống:

• Ra ngoài trời hằng ngày — tốt cho mắt và cho vận động.
• Đứng dậy và đi lại sau mỗi khoảng học.
• Chơi thể thao ít nhất vài buổi mỗi tuần.
• Vận động tăng cường cơ lưng và bụng — bơi lội là lựa chọn tốt cho cột sống.

Vấn đề thực tế là lịch học dày khiến thời gian vận động bị cắt đầu tiên. Nhưng một giờ vận động không phải thời gian mất đi của việc học — trẻ vận động đủ tập trung tốt hơn và ngủ tốt hơn.

Một điều đáng nhớ

Cả hai vấn đề này đều tích luỹ âm thầm và khó đảo ngược khi đã nặng.

Điều đó nghĩa là những việc nhỏ làm đều đặn — khám định kỳ, chỉnh bàn ghế, cho con ra ngoài trời — có giá trị hơn nhiều so với việc xử lý khi đã thành vấn đề rõ ràng.

Câu hỏi thường gặp