Khi kết quả không như mong muốn: những ngày đầu quan trọng nhất

Mỗi mùa thi có rất nhiều gia đình rơi vào tình huống này: kết quả không như kỳ vọng, và không ai biết phải nói gì.

Điều cần biết trước: những gì xảy ra trong vài ngày đầu quan trọng hơn bản thân kết quả.

Ưu tiên trước nhất: an toàn của con

Đây là phần phải nói đầu tiên, dù không dễ nói.

Áp lực thi cử là vấn đề thật, và với một số bạn trẻ, một kết quả xấu đến sau nhiều tháng căng thẳng có thể dẫn tới khủng hoảng nghiêm trọng.

Những dấu hiệu cần được xử lý ngay, không chờ đợi:

• Con nói những điều thể hiện sự tuyệt vọng về tương lai.
• Con nói mình là gánh nặng, hoặc mọi thứ sẽ tốt hơn nếu không có mình.
• Con thu mình hoàn toàn, không nói chuyện với ai trong nhiều ngày.
• Con cho đi những đồ vật quan trọng của mình.
• Con bình tĩnh một cách bất thường sau giai đoạn rất khủng hoảng.
• Con có hành vi tự làm đau bản thân.

Nếu thấy những dấu hiệu này: ở cạnh con, không để con một mình, và tìm hỗ trợ chuyên môn ngay. Đây không phải điều nên chờ xem có tự qua không.

Với những gia đình chưa biết tìm ở đâu: liên hệ cơ sở y tế có chuyên khoa tâm thần hoặc tâm lý, hoặc các đường dây hỗ trợ tâm lý. Việc tìm hỗ trợ không phải chuyện to tát và không có gì phải ngại.

Những ngày đầu

Điều nên làm:

• Ở bên con. Không cần nói nhiều. Sự có mặt bình tĩnh quan trọng hơn lời khuyên.
• Cho con được buồn. Đừng vội an ủi rằng không sao đâu — con cần được thừa nhận rằng đây là chuyện đáng buồn.
• Nói rõ tình cảm không phụ thuộc vào kết quả. Nói thẳng câu này, đừng giả định con biết.
• Lùi việc bàn kế hoạch lại vài ngày. Con chưa ở trạng thái quyết định được.
• Giữ nhịp sinh hoạt bình thường — ăn, ngủ, ra ngoài.
• Bảo vệ con khỏi việc bị hỏi han từ họ hàng, hàng xóm.

Điều nên tránh tuyệt đối:

• Trách móc. Con đã biết kết quả rồi; việc chỉ ra lỗi lúc này không dạy được gì và chỉ gây tổn thương.
• Nhắc lại những lần đã cảnh báo con.
• So sánh với anh chị em hoặc con nhà khác.
• Nói về việc đã tốn bao nhiêu tiền.
• Thể hiện sự thất vọng nặng nề — con sẽ mang cả nỗi thất vọng của bạn cộng vào nỗi buồn của mình.
• Kể chuyện này cho người khác khi con có mặt.

Sau vài ngày: nói chuyện thật

Khi con đã bình tĩnh hơn, có thể bắt đầu:

• Hỏi con nghĩ gì trước khi đưa ra ý kiến của mình.
• Cùng xem lại một cách trung tính — điều gì đã diễn ra, không phải để quy lỗi mà để hiểu.
• Liệt kê các lựa chọn còn lại. Thường nhiều hơn con nghĩ trong lúc đang buồn.
• Để con tham gia quyết định. Con sẽ là người thực hiện kế hoạch, nên con cần đồng ý với nó.
• Đặt mốc xem lại thay vì quyết định mọi thứ ngay.

Các lựa chọn thực tế

Tuỳ tình huống, thường có:

• Xét tuyển các đợt bổ sung hoặc các phương thức khác — cần theo dõi thông tin từ nguồn chính thống.
• Chọn ngành hoặc trường khác với điểm phù hợp.
• Học cao đẳng hoặc trường nghề, có thể liên thông sau.
• Thi lại năm sau — cần cân nhắc kỹ vì đây là một năm áp lực nữa.
• Đi làm một thời gian rồi quyết định.

Về việc thi lại: đây là lựa chọn hợp lý với một số bạn nhưng không phải với mọi người. Cần cân nhắc con có thật sự muốn không, con có chịu được thêm một năm áp lực không, và có kế hoạch khác biệt so với năm trước không. Thi lại theo cách cũ với kỳ vọng kết quả khác thường không hiệu quả.

Về kỳ vọng của gia đình

Đây là lúc đáng để nhìn lại một cách trung thực:

• Kỳ vọng đặt ra có phù hợp với con không, hay phù hợp với mong muốn của cha mẹ?
• Con có được tham gia đặt mục tiêu không?
• Con có được phép nói khi thấy quá sức không?
• Trong nhà, việc học có phải chủ đề duy nhất khi nói chuyện với con không?

Những câu hỏi này không phải để tự trách. Chúng để điều chỉnh cho giai đoạn tiếp theo.

Với con — điều nên nói

Vài điều đáng nói rõ với con:

• Một kỳ thi là một buổi, không phải một phán quyết về con.
• Rất nhiều người đi đường vòng và vẫn tới nơi.
• Con có thể đổi hướng bất cứ lúc nào — quyết định năm nay không khoá cả đời.
• Bố mẹ ở đây dù con chọn gì.

Một điều đáng nhớ

Điều con nhớ về giai đoạn này sau mười năm không phải điểm số. Đó là cách gia đình đối xử với con khi con thất bại.

Đó là ký ức định hình cách con đối mặt với thất bại trong suốt phần đời còn lại — và đó là thứ bạn kiểm soát được, khác với kết quả thi.

Câu hỏi thường gặp