Chuyển trường: giúp con vượt qua vài tháng đầu

Chuyển trường xảy ra vì nhiều lý do — gia đình chuyển nơi ở, chuyển cấp, hoặc vì môi trường cũ không phù hợp.

Dù lý do là gì, đây là thay đổi lớn với một đứa trẻ, và phần khó nhất thường không phải chương trình học mà là quan hệ xã hội.

Những khó khăn thật của con

• Các nhóm bạn đã hình thành. Con phải tìm chỗ trong cấu trúc có sẵn — việc này khó hơn nhiều so với kết bạn từ đầu.
• Không biết các quy tắc ngầm — ngồi đâu, chơi với ai, điều gì được coi là bình thường ở trường này.
• Mất mạng lưới cũ ngay khi cần nó nhất.
• Khác biệt về chương trình — trường cũ đã dạy phần này chưa, cách dạy có khác không.
• Bị chú ý. Là người mới nghĩa là mọi người nhìn, và điều này khiến nhiều trẻ căng thẳng.
• Cảm giác mất kiểm soát — với trẻ, quyết định chuyển trường thường do người lớn.

Chuẩn bị trước khi chuyển

• Nói với con sớm và giải thích lý do một cách trung thực, phù hợp lứa tuổi.
• Cho con tham gia ở mức có thể — thăm trường trước, chọn đồ dùng, hỏi ý kiến về những gì có thể chọn.
• Thăm trường trước khi nhập học — biết đường đi, biết phòng học, biết nhà vệ sinh ở đâu. Những chi tiết nhỏ này giảm lo lắng nhiều.
• Tìm hiểu chương trình để biết con có cần bổ sung phần nào không.
• Giữ liên lạc với bạn cũ. Đừng cắt đứt — mạng lưới cũ là chỗ dựa trong giai đoạn chuyển tiếp.
• Nếu chuyển giữa năm học, trao đổi trước với giáo viên chủ nhiệm về tình hình của con.

Làm việc với trường mới

• Gặp giáo viên chủ nhiệm trước hoặc ngay đầu. Chia sẻ điều bạn biết về con — cách con học, điều con lo lắng, con có gì đặc biệt cần lưu ý.
• Hỏi trường có cách hỗ trợ học sinh mới không — nhiều trường có, chỉ là không phải lúc nào cũng được nhắc tới.
• Đề nghị ghép con với một bạn hướng dẫn trong vài tuần đầu nếu có thể.
• Nói rõ nếu con có nhu cầu đặc biệt về học tập hoặc sức khoẻ.
• Giữ liên lạc trong tháng đầu để biết con hoà nhập thế nào.

Trong vài tháng đầu

Về mặt cảm xúc:

• Hỏi cụ thể, không hỏi chung. Hỏi hôm nay con ngồi cạnh ai, giờ ra chơi con làm gì — thay vì hỏi hôm nay ở trường thế nào.
• Chấp nhận rằng con sẽ buồn. Đừng vội trấn an rằng rồi sẽ quen. Con cần được thừa nhận là việc này khó.
• Đừng hỏi liên tục. Áp lực phải kể làm con né tránh.
• Giữ những thứ quen thuộc — thói quen ở nhà, món ăn, hoạt động cuối tuần. Sự ổn định ở nhà bù lại sự xáo trộn ở trường.

Về mặt xã hội:

• Tạo cơ hội gặp bạn ngoài trường — mời một bạn về nhà, tham gia hoạt động chung.
• Khuyến khích con tham gia câu lạc bộ hoặc đội nhóm. Đây là cách kết bạn hiệu quả nhất vì có hoạt động chung làm nền, không phải bắt chuyện từ con số không.
• Đừng ép con phải có nhiều bạn ngay. Một người bạn đủ để con thấy an toàn.

Về mặt học tập:

• Hạ kỳ vọng trong học kỳ đầu. Con đang dùng phần lớn năng lượng cho việc thích nghi.
• Kiểm tra có phần nào chương trình khác biệt và bổ sung nếu cần.
• Đừng so sánh với kết quả ở trường cũ — cách đánh giá có thể khác.

Thời gian bao lâu là bình thường

Việc thích nghi thường mất vài tháng, và không đều — có tuần tốt, có tuần con lại buồn.

Dấu hiệu con đang hoà nhập: con nhắc tên bạn mới, con kể chuyện ở trường mà không cần hỏi, con bớt nói về trường cũ, con tham gia hoạt động.

Khi nào cần can thiệp

Nên xem xét kỹ hơn nếu sau vài tháng:

• Con vẫn không có bạn nào.
• Con tìm mọi cách để không đi học.
• Con có dấu hiệu lo âu rõ — đau bụng, khó ngủ, hay khóc.
• Con nói bị cô lập hoặc bị trêu chọc.
• Kết quả học giảm mạnh và không cải thiện.
• Con thay đổi tính cách rõ rệt.

Việc cần làm: trao đổi với giáo viên chủ nhiệm về tình hình xã hội của con ở lớp — họ quan sát được điều bạn không thấy. Nếu có dấu hiệu bị bắt nạt, đây là vấn đề nhà trường phải xử lý. Nếu con có dấu hiệu lo âu kéo dài, cân nhắc hỗ trợ tâm lý.

Với chuyển trường vì môi trường cũ có vấn đề

Nếu lý do chuyển là bắt nạt hoặc một vấn đề nghiêm trọng:

• Con có thể mang theo nỗi sợ vào môi trường mới, kể cả khi môi trường mới ổn.
• Nói rõ với con rằng đây là khởi đầu mới và điều cũ không phải lỗi của con.
• Cân nhắc hỗ trợ tâm lý để xử lý phần đã xảy ra, không chỉ chuyển môi trường.
• Trao đổi với trường mới ở mức phù hợp để họ chú ý hỗ trợ.

Một điều đáng nhớ

Chuyển trường khó, nhưng nó cũng dạy con một kỹ năng có giá trị lâu dài: khả năng thích nghi với môi trường mới và xây quan hệ từ đầu.

Nhiều người trưởng thành từng chuyển trường nhiều lần nói rằng đó là điều khó ở thời điểm đó nhưng có ích về sau. Điều quyết định là con có được hỗ trợ đủ trong giai đoạn khó hay không.

Câu hỏi thường gặp